PSYCHOLOGIA POZNAWCZA

Tematyka kursu dotyczy podstawowych procesów i mechanizmów składających się na aparat poznawczy człowieka. Studenci poznają odpowiedzi na pytania, w jaki sposób ludzie odbierają, przetwarzają i przechowują informacje w umyśle, jakie są powszechnie występujące błędy i zniekształcenia w tych procesach, czy człowiek jest istotą racjonalną. Zdobyta na kursie wiedza pozwoli rozumieć i wyjaśniać konkretne sytuacje, w których ktoś (np. świadek lub podejrzany) dokonuje aktów spostrzegania, zapamiętywania, wydobywania informacji z pamięci, myślenia, podejmowania decyzji. Wiedza ta jest użyteczna dla prawnika jako taka, ale też jako niezbędne wprowadzenie do zaawansowanych zastosowań psychologii w praktyce wymiaru sprawiedliwości.

PSYCHOLOGIA SPOŁECZNA

Kurs zaznajomi studentów z klasycznymi odkryciami psychologii w dziedzinie życia społecznego ludzi takimi jak konformizm, posłuszeństwo wobec autorytetu, rozproszenie odpowiedzialności, skutki deindywiduacji (anonimowości), a także zapozna ich z najnowszymi teoriami i wynikami badań, w tym z takimi zagadnieniami, jak uwarunkowania zachowań prospołecznych i antyspołecznych, społeczne konsekwencje lęku przed śmiercią czy samoocena jako wewnętrzny „barometr” pozycji w grupie. Studenci otrzymają też solidną porcję wiedzy na temat funkcjonowania małych i dużych grup oraz zmian, jakie zachodzą w myśleniu i zachowaniu jednostek pod wpływem grupy.

EMOCJE, MOTYWACJA, OSOBOWOŚĆ

Podczas kursu studenci poznają biologiczne, psychologiczne i społeczne aspekty emocji oraz ich wpływ na procesy poznawcze i zachowanie człowieka. Na podstawie uzyskanej wiedzy będą potrafili rozpoznawać i analizować zjawiska takie jak zawężenie pola uwagi przy silnym pobudzeniu emocjonalnym, efekty pamięci zależnej od stanu (np. przypominanie sobie dobrych doświadczeń w pozytywnym nastroju, a złych - w negatywnym), zniekształcenia w myśleniu spowodowane asymetrią pozytywno-negatywną. Poznają także od strony teoretycznej i praktycznej mechanizmy kontroli emocjonalnej i skuteczność poszczególnych technik samokontroli. W odniesieniu do zagadnień osobowości studenci wyniosą z kursu wiedzę na temat roli cech temperamentu i struktur osobowości w zachowaniach człowieka, a także ogólną orientację w metodach ich diagnozowania.

ELEMENTY PSYCHOPATOLOGII

Kurs dostarczy studentom ogólnego rozeznania w sposobach rozpoznawania i klasyfikowania zaburzeń psychicznych oraz w specyfice poszczególnych jednostek zaburzeń, sklasyfikowanych w ICD. Szerzej zostaną omówione te zaburzenia, których przyczyny bądź skutki mogą być szczególnie istotne z punktu widzenia prawa, np. zespół stresu pourazowego u ofiar przestępstw, zaburzenia seksualne lub antyspołeczne zaburzenie osobowości u sprawców przestępstw, zaburzenia świadomości istotne dla zdolności osoby do złożenia oświadczenia woli i inne. Studenci wyniosą także z kursu wiedzę na temat zjawisk patologicznych w życiu społecznym, takich jak przemoc (w rodzinie, szkole, wojsku, zakładach opieki, itp.), wykluczenie społeczne, uzależnienia (od alkoholu i innych środków psychoaktywnych) i ich skutki dla otoczenia osoby uzależnionej (syndrom współuzależnienia, syndrom DDA - Dorosłego Dziecka Alkoholika). Uzyskają też ogólną orientację w stosowanych dziś metodach profilaktyki i leczenia wybranych zaburzeń psychicznych.

KOMUNIKACJA INTERPERSONALNA

Kurs zaznajomi studentów z podstawowymi zagadnieniami teorii komunikacji interpersonalnej (pojęcie znaczenia, kompetencja językowa a kompetencja komunikacyjna, akty mowy, klasyfikacje typów wypowiedzi). Warunki efektywności komunikacji interpersonalnej studenci poznają nie tylko teoretycznie, ale też praktycznie - ćwicząc na zajęciach warsztatowych różne formy komunikowania się. Po ukończeniu kursu studenci będą potrafili intencjonalnie stosować sztukę słuchania (słuchanie bierne i aktywne), a także posłużyć się różnymi kategoriami wypowiedzi (pytania otwarte i zamknięte, parafraza, klaryfikacja, wypowiedź JA, informowanie, konfrontacja i inne) zgodnie z ich funkcją i z własnym celem, który chcą osiągnąć w danej interakcji. Rozumiejąc znaczenie komunikacji w sytuacjach praktycznych, będą potrafili świadomie budować efektywne porozumiewanie się z uczestnikami postępowania i innymi profesjonalistami, unikać wypowiedzi sugerujących podczas prowadzenia przesłuchania czy stosować asertywną komunikację w relacjach z klientami, współpracownikami, przełożonymi i podwładnymi.

PSYCHOLOGIA SĘDZIEGO I PROKURATORA

Studenci dowiedzą się jak unikać zagrożeń związanych z możliwym wpływem rozpowszechnionych heurystyk myślenia, stereotypów i innych zniekształceń poznawczych na decyzje podejmowane w toku postępowania. Poznają sposoby obrony przed technikami wpływu i manipulacji, stosowanymi przez uczestników postępowania. Nauczą się także różnych psychologicznych technik radzenia sobie ze stresem i przeciwdziałania wypaleniu zawodowemu, które są szczególnie użyteczne dla osób wykonujących zawody sędziego i prokuratora, szczególnie narażonych na tego typu negatywne zjawiska.

PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY PRZESŁUCHIWANIA ŚWIADKÓW I PODEJRZANYCH

Podczas kursu będzie można zapoznać się wynikami badań psychologicznych nad skutecznością różnych metod przesłuchiwania świadków i podejrzanych oraz praktycznie przećwiczyć stosowanie niektórych z nich. Szczególną uwagę poświęcimy tzw. wywiadowi poznawczemu, który stanowi efektywną metodę wydobywania informacji z pamięci zarówno u dorosłych, jak i u dzieci. Rozumiejąc podstawy efektywności tej metody (wykorzystanie w jej konstrukcji wiedzy o procesach poznawczych oraz technik wspomagania pamięci i technik efektywnej komunikacji interpersonalnej), studenci będą w przyszłości potrafili twórczo posłużyć się elementami wywiadu poznawczego we własnej praktyce. Kurs pozwoli też uniknąć typowych błędów w prowadzeniu przesłuchania, rozpowszechnionych zwłaszcza w wywiadach policyjnych za sprawą tzw. metody dziewięciu kroków (inaczej metody Reida).

ROZPOZNAWANIE KŁAMSTWA I OCENA WIARYGODNOŚCI ZEZNAŃ

Rozpoznawanie kłamstwa i ocena wiarygodności zeznań to kurs, dzięki któremu studenci będą mogli skonfrontować mity na temat kłamstwa i możliwości jego wykrycia na podstawie różnych wskaźników z wynikami rzetelnych badań naukowych na ten temat. Studenci poznają różne bezpośrednie i pośrednie techniki wykrywania kłamstwa (w tym m.in. ocena mikroekspresji, ocena specyficznych zachowań świadka, badanie z użyciem wariografu, analiza tekstu, i in.) i dowiedzą się, jaka jest ich skuteczność. Zapoznają się także ze stosowanymi na świecie metodami oceny wiarygodności zeznań, w tym szczególnie z procedurą SVA Stellera i Kohnkena. Podczas warsztatów uczestnicy będą mieli sposobność praktycznie przećwiczyć stosowanie trzech elementów SVA: wywiadu ustrukturalizowanego, analizy treści zeznań na podstawie kryteriów trafności (CBCA) oraz integrowania wyników za pomocą listy kontrolnej wypowiedzi.

PSYCHOLOGIA OFIARY PRZESTĘPSTWA

Kurs wprowadzi studentów w zagadnienia wiktymologii ogólnej i kryminalnej, ze szczególnym uwzględnieniem psychologicznego podejścia do pogwałcenia praw jednostki i jego konsekwencji. Studenci dowiedzą się, kto jest narażony na zwiększone ryzyko stania się ofiarą specyficznych typów przestępstw oraz jakie działania prewencyjne mogą to ryzyko zmniejszyć. Zapoznają się także z niebezpieczeństwem wtórnej wiktymizacji w postępowaniu przed wymiarem sprawiedliwości oraz prawnymi i proceduralnymi sposobami przeciwdziałania (m.in. odizolowanie sprawcy od ofiary, w odniesieniu do dzieci: zasada zeznawania tylko raz w toku postępowania oraz bezpieczny pokój przesłuchań). Kurs wyjaśni również, jaka jest specyfika zeznań ofiary traumy i jej zachowanie przed sądem oraz jak należy reagować na próby (ze strony sprawcy bądź innych osób) obarczenia ofiary odpowiedzialnością za traumę. Część ćwiczeniowa kursu wyposaży uczestników w umiejętności rozmawiania z ofiarą traumy w taki sposób, aby pogodzić dwa wzajemnie sprzeczne cele: uzyskanie maksimum rzeczowych informacji o traumie oraz unikanie wtórnej wiktymizacji.

PSYCHOLOGIA SPRAWCY PRZESTĘPSTWA

Podczas kursu będzie można poznać potwierdzone w badaniach związki między osobowością a przestępczością, w tym m.in. rolę takich czynników, jak deficyty emocjonalne i intelektualne, zaburzenia osobowości, psychozy. Kurs wprowadzi studentów w tajniki profilowania osobowości nieznanych sprawców przestępstw, przedstawiając zarówno wiedzę teoretyczną, jak i przykłady jej zastosowania przy tworzeniu profilu mordercy oraz przestępcy seksualnego. Uczestnicy wyniosą też z kursu wiedzę na temat efektywnych metod szacowania ryzyka ponownego sprawstwa przestępstw przez skazanych oraz sposobów ich zastosowania przy podejmowaniu decyzji o warunkowym zwolnieniu lub udzieleniu przepustki osadzonemu.

PSYCHOLOGIA PENITENCJARNA

Kurs wprowadza w psychologiczne problemy karania, resocjalizacji i terapii sprawców przestępstw. Omawiane będą m.in. takie zagadnienia, jak: skuteczność różnych środków karnych w świetle badań psychologicznych; więzienie jako instytucja totalna; psychologiczna sytuacja jednostki w więzieniu (zagrożenie agresją współwięźniów, brak prywatności, deprywacja potrzeb), podkultura więzienna i jej funkcje adaptacyjne, proces prizonizacji. Studenci zapoznają się z zespołem błędnej adaptacji do warunków w więzieniu (wyuczona bezradność, apatia, agresja i inne negatywne zjawiska), dowiedzą się także, jakie mogą być niekorzystne, społeczne następstwa izolacji w więzieniu (stygmatyzacja, degradacja społeczna, uniformizacja, depersonalizacja). Znając ogólne psychologiczne warunki skutecznej resocjalizacji oraz wybrane techniki resocjalizacji i programy terapeutyczne, będą potrafili dobierać odpowiednie środki resocjalizacji w zależności od osobowości osadzonych.

DZIECI I MŁODZIEŻ JAKO ŚWIADKOWIE, SPRAWCY I OFIARY PRZESTĘPSTW

Studenci zapoznają się z problem wiarygodności zeznań dzieci oraz poznają - teoretycznie i praktycznie - procedury przesłuchań sprzyjające wiarygodności zeznań dzieci (wywiad poznawczy, procedura SVA). Po kursie będą potrafili zapobiegać wtórnemu krzywdzeniu dzieci podczas postępowania przed sądem i czynności poprzedzających. Dowiedzą się także, jak się rozpoznaje bezpośrednie i odległe w czasie skutki różnych form krzywdzenia dziecka (zaniedbanie, przemoc fizyczna, psychiczna, seksualna). Na przykładzie doświadczeń różnych krajów na świecie przekonają się, jaką rolę mogą spełnić instytucje prawa w przeciwdziałaniu krzywdzeniu dzieci. Kurs dostarczy też wiedzy na temat psychologicznych uwarunkowań przestępczości nieletnich (nieprawidłowości procesu socjalizacji: w rodzinie, szkole, grupie rówieśniczej) oraz skutecznych metod resocjalizacji. Studenci dowiedzą się, jak zapobiegać dalszej demoralizacji, stygmatyzacji i identyfikacji z rolą przestępczą u młodych przestępców osadzonych w zakładach karnych.

KONSENSUALNE METODY ROZWIĄZYWANIA KONFLIKTÓW

Tematyka kursu dotyczy prawnych możliwości innego niż poprzez wyrok sądu rozwiązywania toczonych przed sądem sporów oraz konfliktów, ujawniających się w postępowaniu poprzedzającym. Studenci uzyskają wiedzę na temat psychologii konfliktu oraz procedur mediacyjnych w polskim prawie karnym i cywilnym, Zapoznają się też ze specyfiką mediacji w sytuacjach szczególnych (mediacja sprawca i ofiara, sprawy rozwodowe, sprawca młodociany). Poznają też podstawowe zasady mediacji oraz wymagania i standardy etyczne roli mediatora (zwłaszcza jego bezstronność i neutralność). Kształcenie umiejętności praktycznych będzie się odbywać poprzez symulacje naturalnych sytuacji konfliktu i mediacji. Studenci nauczą się stosować modele teoretyczne do analizy aktualnych sytuacji konfliktowych i na tej podstawie diagnozować źródła i dynamikę konfliktu oraz proponować najlepsze metody jego rozwiązania.

KORZYSTANIE Z ORZECZEŃ PSYCHOLOGICZNYCH

Kurs przybliża nie-psychologom podstawowe zasady sporządzania opinii przez biegłego psychologa oraz wyjaśnia standardy etyczne i metodologiczne, obowiązujące w jego pracy. Studenci zapoznają się z możliwościami i ograniczeniami różnych narzędzi diagnozy psychologicznej, dowiedzą się też, jaki jest status wniosków, które można opierać na wynikach badań tymi narzędziami. Podczas ćwiczeń studenci będą mieli sposobność analizować konkretne opinie i orzeczenia biegłych psychologów. Dzięki wiedzy zdobytej podczas tego kursu studenci w przyszłej pracy prawnika będą potrafili znakomicie współpracować z psychologami oraz w optymalny sposób wykorzystywać ich profesjonalną wiedzę i umiejętności dla dobra prowadzonego postępowania.